Hergebruik van bestaande materialen is milieuvriendelijk en goedkoop, het kan de biodiversiteit bevorderen én je maakt er de origineelste creaties van. Stapelmuurtjes zijn mijn favoriet. Die kun je op bijna oneindig veel manieren toepassen.

Wat is een stapelmuurtje?

Een muurtje dat je opbouwt uit verschillende materialen. Denk aan stoeptegels, dakpannen, bakstenen en puin. Zo maak je van spullen die anders naar de vuilstort gaan toch nog iets nuttigs. Het resultaat is strak, speels of los. Dat bepaal je zelf door de keuze en de mix van materialen. Er zijn veel mogelijkheden met zo’n muurtje. Je kunt er verhoogde borders mee maken, lage afscheidingen, een zitkuil of zelfs bankjes.

Waarom is zo'n muurtje interessant?

  • Hoogteverschillen geven vaak meer diepte en karakter aan een tuin.
  • Door planten in verhoogde borders te kweken hoef je je niet te bukken.
  • Muurtjes zijn ook handig als je aarde uit een afgegraven vijver kwijt wilt of bestaande hoogteverschillen wilt opvangen.

Het biedt trouwens meer variatie in biotopen. Een verhoogde border heeft meestal andere grond dan de tuin en is vaak droger. Dat biedt voordelen als je bijvoorbeeld veel wateroverlast of bodemvervuiling hebt, of als je andere planten wilt kweken dan degene die het goed doen op de bodem die je hebt. Mediterrane kruiden als kerrieplant en rozemarijn hebben het vaak erg naar hun zin op zo’n verhoogd, droger plekje.

Het omgekeerde kan ook: in mijn zitkuil is het al vroeg in het jaar heerlijk toeven doordat ze net wat lager ligt. In de zomer is het er zo warm dat mijn vijg en druiven weelderig groeien. Je kunt verschillende omstandigheden creëren zodat allerlei dieren hun habitat vinden in je tuin. Stapelmuurtjes hebben wat dat betreft nog een extra troef: dankzij kieren kunnen er planten groeien en heel wat dieren in wonen. Bovendien zorgt een stapelmuurtje voor een microklimaat. Vooral een muurtje op het zuiden is extra warm en dus aantrekkelijk voor zonminnende soorten.

Hoe bouw je een stapelmuurtje?

Graaf voor een borderrand of keermuurtje grote tegels (of stenen) voor minimaal één derde in. Dit zorgt voor een fundering die werkt als een keermuur, zodat de druk van de achterliggende grond gelijkmatig wordt verdeeld. Bovendien spoelt aarde zo minder snel uit via kieren in de muur. Graaf het onderste deel van het muurtje altijd in voor de stevigheid, zeker in het geval van grove zandgrond of veengrond.

Begin en eindig met een laag zwaar materiaal en vul het middendeel in zoals je zelf wilt. Zorg er daarbij voor dat je licht en broos materiaal niet te veel groepeert, maar het goed afwisselt met zwaarder, steviger materiaal. Maak bijvoorbeeld geen groot deel uit louter dakpannen of flessen, maar wissel ze af met een baksteen hier en daar, opdat er geen zwakke plekken in de wand ontstaan.

Het gebruik van veel verschillende materialen kan lastig zijn, omdat ze moeilijker op elkaar aansluiten. Een bindmiddel, zoals mortel, specie, steenlijm of stroleem is dan handig om de boel samen te houden. Gebruik je dat niet, probeer dan altijd zo veel mogelijk van het materiaal te klemmen. Laat daarbij het muurtje per laag een klein beetje meer naar binnen hellen, zodat de kans op verschuivingen afneemt. Let er vooral op dat de bovenste en onderste laag goed vastzitten, zeker als het de bedoeling is om erop te staan of zitten. Test tijdens het bouwen geregeld of de wand stevig is door er even goed op te drukken.

Maak een keermuurtje of borderwand minstens 20 centimeter breed, want de druk die natte aarde erop uitoefent is al snel te groot als het smaller is. Zelf maak ik de hele binnenwand vaak van lelijke, maar grote tegels. Vervolgens bouw ik de mooie buitenwand ertegenaan.

Voor losstaande muurtjes of banken geldt grotendeels hetzelfde, maar er zijn een paar verschillen. De fundering maak je in het geval van een muurtje het beste van platgelegde, ingegraven, grote tegels of stenen, waarop je dan begint met bouwen. Voor een zitbank graaf je meerdere grote tegels of stenen in de lengte van het bankje gedeeltelijk verticaal in. Daartussen stapel je de rest op. In plaats van het muurtje lichtjes naar één kant te laten hellen laat je het taps toelopen voor de stevigheid en een goede verdeling van de druk naar beneden toe.

Planten kiezen

Muurtjes zijn vaak droge plekken, dus planten die hier in groeien moeten daar tegen bestand zijn. Enkele van mijn favorieten:

  • vetkruid (bijvoorbeeld Sedum reflexum of S. spurium) – zon/halfschaduw
  • muurleeuwenbek (Cymbalaria muralis) – halfschaduw
  • klokjesbloem (bijvoorbeeld Campanula Portenschlagiana) – zon/halfschaduw
  • rode spoorbloem (Centranthus ruber) – zon
  • Sempervivum tectorum - zon
  • cipreswolfsmelk (Euphorbia cyparissias) – zon

Dieren in kieren

Doordat stapelmuurtjes niet zo strak aansluiten als 'nieuwe' muren bevatten ze veel kieren waar dieren dankbaar gebruik van maken. Sommige wilde bijen, zoals de gewone sachembij, maken er hun nest in. Spinnen en solitaire wespen, maar ook kikkers, padden, hagedissen en salamanders kunnen zich erin verstoppen. Soms nestelen er zelfs kleine vogels. Zo'n muurtje vol dieren vormt dan weer een voedselbank voor andere soorten, zoals egels. Wil je een egel in je stapelmuur? Maak er dan een tunnel in naar een stevig ingebouwd nest.

(C) Tekst en foto's: Iris Veltman