(Verslag door Geertje Meire) Na deze studiedag ben je ervan doordrongen: voedselverspilling gebeurt in de hele productieketen, van op het veld tot in de keuken. Elk van ons kiepert – onnadenkend? - jaarlijks kilo's eetbaar voedsel in de vuilbak. We horen het tot vervelens toe: wereldwijd gaat een derde van de wereldwijde voedselproductie verloren. Dat is maar liefst 1,3 miljard ton eten.

Verspilling komt overal voor

We starten met feiten, cijfers en definities. De overheid riep in 2011 de Interdepartementale Werkgroep Voedselverlies tot leven. Kris Roels is er beleidsondersteuner en loodst ons door de bestaande overheidsmaatregelen om voedselverspilling tegen te gaan. Verdeling via voedselbanken, kleine aardbeien verwerken tot confituur, en overschotten gebruiken in diervoeding of als grondstof voor industrie zijn er enkele.

Verspilling komt overal voor, maar het verschil tussen arme en rijke landen zit in de plaats van verlies: in de arme landen is dat voornamelijk bij de oogst en de bewaring, in de rijkere gebieden hoofdzakelijk op het einde van de voedselketen. Bij de consument dus. In Europa zo'n slordige 43 procent van het totale verlies. OVAM deed een heel 'smerige' meting door de inhoud van de vuilniszakken te ontleden. Een rekensom leerde dat 12 procent van de inhoud voedselgerelateerd was, vaak nog in verpakking zat en soms was de houdbaarheidsdatum nog niet verstreken...
De impact van verspilling is al even choquerend: verspilling tegenover de oprukkende armoede, de hoge milieu-impact van voedsel, de financiële verliezen...

Toch eindigt Kris bewust positief. Kunnen we voedselverspilling tegengaan? Ja, dat kan! Hij noemt succesvolle acties. Het project 'Zero Food Waste', waarbij onverkochte etenswaren van Delhaize verdeeld worden aan mensen in armoede, blijft het meeste hangen. Dat er vele acties mogen volgen, want Europa ambieert een halvering van het voedselverlies tegen 2020.

Ons eetgedrag verklaard

Dan volgt een andere invalshoek: voedselverspilling gezien door de ogen van de psychologe: Ingrid Hofkens van de Katholieke Hogeschool Leuven. Zij beantwoordt de vragen die dagvoorzitter en Velt-directeur Jan Vannoppen haar stelt. Ingrids presentatie zit weliswaar vol slides die doen glimlachen, doch de aangehaalde zaken over ons eetgedrag, onze voedingskeuzes en -gewoontes, zijn stuk voor stuk confronterend en pijnlijk herkenbaar. Grootste inzicht van de dag voor mij is dat te veel eten in feite ook een vorm van verspilling is. Daardoor slaan we energie op die we eigenlijk niet nodig hebben en waardoor we dure apparaten of fitnessabonnementen nodig hebben om het teveel eraf te trainen. Je bent geen vuilnisbak!

Overschotten 'opeten of weggooien', is volgens Ingrid dan ook een fout gesteld dilemma. 'Bewaren of verwerken' is beter. De meesten zien beide opties als extra werk en tijd (Tupperware zoeken met het juiste deksel, etiket, etc.). Toch pleit Ingrid voor een opwaardering van restjes. Zie ze als grondstof voor een nieuwe maaltijd, als oplossing bij weinig tijd om te koken en als geldbesparend! Een niet-wetenschappelijke hypothese die ze oppert, klinkt plausibel: mensen gooien sneller weg door de vervreemding van het natuurproduct. Wellicht zullen Veltleden hun met liefde en zweet opgekweekte groenten minder snel respectloos in de prullenbak gooien...

Ook hier eindigen we praktisch, met enkele goede voornemers tegen de verspilling. Analoog aan het bekende 'eetdagboek' dat diëtisten aanraden, stelt ze voor een 'dagboek over voedselverspilling' bij te houden. Of eens een week lang alleen te koken met wat in je in huis hebt.

Verspilling bij de supermarkt

Vervolgens stapt Hilke Bos-Brouwers naar de micro. Ze is projectleider Sustainability aan de Universiteit van Wageningen en we horen wederom een andere stem en aanpak, maar met veel overeenkomende punten. Zoals de pijnlijke realiteit dat supermarkten soms bewust kiezen voor maatregelen die tot verspilling leiden, en het blijven doen omdat ze zoveel verkopen. Wij als consument zijn echter net zo tegenstrijdig: hoe vaak kopen en koken we niet meer dan we nodig hebben, of minimaliseren we onze eigen verspilling onder het mom van 'de buurman gooit meer weg'?

Noemt men bessen die op de struik blijven hangen eigenlijk ook verspilling? Of melk die in de uier blijft zitten? Het is eveneens interessant de verspilling tegenover de totale inkoop te plaatsen, dat geeft de cijfers meer betekenis. Hilke vertelt over FOOD Battle, een samenwerking tussen verschillende supermarkten met als doel minder voedsel te verspillen. De campagne wil bewustwording creëren rond verspilling en reikt tips aan om slim te kopen, koken én bewaren.


Lunch

De vragen uit het publiek blijven komen, maar het is lunchtijd. Traiteur Sigrids schotelt ons – hoe kan het ook anders - 'overschotten' voor: (bio)groenten die hun weg niet vonden naar de winkelrekken of juist te lang in die rekken bleven liggen, sap en cake van appels 'die anders verloren waren gegaan'... Of hoe de kern van de studiedag meteen in de praktijk wordt gebracht.


Houdbaarheidsdata, hoe zit het daarmee?

Met een tevreden volle buik spitsen we de oren voor Lieve Busschots, woordvoerder van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen of korter FAVV. Opnieuw horen we de gangbare valkuilen die tot verspilling leiden en opnieuw krijgen we praktische tips aangereikt om dat te vermijden. Lieve overtuigt ons van het grote verschil tussen 'ten minste houdbaar tot' (THT) en 'te gebruiken tot' (TGT). Of, de datum van minimale houdbaarheid tegenover de uiterste consumptiedatum.

Er volgen richtlijnen voor de interpretatie van deze houdbaarheidsdata. Zo tref je THT aan op minder kwetsbare producten en kan je de producten na deze datum nog gebruiken, op voorwaarde dat ze droog werden bewaard en de verpakking onbeschadigd is. Bij TGT raadt Lieve stellig aan om het product na het overschrijden van de datum niet meer te eten. Het gaat hier bijna steeds om verse en dus bederfbare producten zoals charcuterie, salades of vis. Op sommige producten vind je geen datum, zoals azijn, zout en suiker, of niet voorverpakte bakkerijproducten en verse groenten en fruit.

Afval wordt voedsel

De volgende spreker, Bruno van Haudenhuyse van GandaZwam, draait het om: in plaats van 'afval van voedsel', houdt hij zich bezig met 'voedsel (op basis) van afval'. Om zijn zwammen te laten groeien, gebruikt hij geen houten stammen, maar afval van industriële processen: afval van dieren- of planten of ook koffiegruis wordt gebruikt voor een nieuw eetbaar product.

Daarnaast wil hij de voedselketen verkorten en door zijn workshops consumenten terug het kringloopprincipe bijbrengen. Om de kringloop helemaal te sluiten, bedacht hij ook oplossingen voor zijn eigen restproduct, zijnde de voet van de paddestoelen: ze worden verwerkt tot pasta en dan gebruikt in onder andere sauzen en burgers. Naast een bijzonder interessant verhaal, krijgt hij van mij de prijs voor origineelste bedrijfsnaam, helemaal omdat hij ook samenwerkt met GandaHam!

Permacultuur?

'Tijd voor een beetje magie!', steekt Steven Plas van vzw Mier van wal, onderwijl een glazen bokaal met inhoud als een wereldbeker voetbal boven zijn hoofd houdend. Hij neemt het voltallige parlement mee in zijn verhaal dat hij brengt met raadsels, spanning en tikkeltje sensatie. Hoofdpersoon wordt gespeeld door 'de kool', en het blijken ook resten aangevreten kool te zijn in zijn weckpot. Ze zitten daar al een maand of vier… Vermaakt kijkt Steven toe hoe de pot door het publiek gaat en wie durft te proeven.

Dat ze niets over permacultuur geleerd heeft, zoals het programma aangaf, kwam als vraag uit het publiek... Stevens betoog ademde wat mij betreft permacultuur. Heb aandacht voor biodiversiteit, werk samen met in plaats van krampachtig te strijden tegen dierlijke belagers, experimenteer en leer, en vooral: neem de tijd om alles wat in je tuin gebeurt, goed te bestuderen. Stevens biodiverse verhaal laat zich moeilijk opschrijven. Je kunt wel een kijkje nemen op www.mier.be.

Wat doet Velt?

Velt informeert over de talrijke mogelijkheden om voedselverspilling tegen te gaan. Emelie Heller, voedingsmedewerker bij Velt, geeft ons een overzicht. De meest recente acties zijn bijvoorbeeld deze studiedag en de publicatie 'Lang leve de oogst', die iedere deelnemer – dankbaar - mee naar huis neemt.

Maar ook de 'volkskeuken' zag onlangs het levenslicht: mensen die vrijwillig koken met overschotten voor mensen die zich de maaltijd laten smaken. De volkskeuken creëert een plek waar vraag en aanbod elkaar ontmoeten. Momenteel loopt er een pilootproject in Antwerpen, en idealiter zal dit fenomeen zich geografisch verspreiden.

Slot

Magda De Meyer, adjunct-kabinetschef armoede van Ingrid Lieten, mag afsluiten. Het kabinet Lieten is bezig met sociale herbestemming van voeding. Voedselhulp lost weliswaar de armoede niet op, het kan wel de verspilling verminderen. We krijgen voorbeelden van zowel losse als meer structurele projecten en het eindigt positief: samen kunnen we het verschil maken!


Meer informatie

Wie er niet was, of wie behoefte heeft aan meer inspiratie, kan surfen naar deze sites: