Wie eet met aandacht voor het milieu, doet dat meestal ook met de bedoeling om gezond te eten. Gezond verstand vertelt ons immers dat ecologisch eten impact heeft op de gezondheid. Maar wat weten we met zekerheid over die relatie tussen gezonde en ecologische voeding?

Specialisten gaven tijdens het symposium 'Hoe gezond is ecologische voeding?' (op 24 november in Dronten) hun kijk. Hieronder kun je alvast de presentaties (her)bekijken.


Velt lanceert Kook het seizoen

Kook het seizoen neemt je mee op reis door de wondere wereld van de seizoensgroenten en -vruchten. Elk seizoen biedt een waaier aan soorten. Mogelijkheden genoeg dus om daarmee heel wat lekkers te bereiden.

Toch mis je soms de nodige kennis, ervaring of inspiratie om voldoende variatie in je groentegerechten te stoppen. Dit boek helpt je graag: met een handige identiteitskaart per groente én een verzameling verrassende recepten.


1. Tien stappen naar ecologische voeding

  • Presentatie door Nadia Tahon, diensthoofd Voeding bij Velt

Onlangs was het Black Friday: een hoogdag voor de consumptie, maar een zwarte dag voor het milieu. Op vlak van voeding is het tegenwoordig elke dag een zwarte dag: het is nodig om onze ecologische voetafdruk naar beneden te halen.


2. Waar gezondheid en ecologische voeding elkaar vinden

  • Presentatie door Ir. Corné van Dooren, kennisspecialist duurzaam eten bij Voedingscentrum Nederland

In 1992 schreef Corné een nota over de verbreding van voedingsvoorlichting door ook aspecten over duurzaamheid en dierenwelzijn erin te brengen. Nieuwe campagne: ‘Er is meer dan vlees’. Mannen in Nederland moeten minder vlees eten. De campagne verloot en verkoopt T-shirts met boodschappen om minder vlees te eten. Een woordje uitleg bij de schijf van vijf:

  • Het groente- en fruitvak is het grootste, net als de volkoren granen. Dit moet de basis van je voeding vormen.
  • Het eiwitvak is veranderd: er zijn noten bijgekomen, ook advies van peulvruchten en hier staat geen rood vlees meer in (kip en vis wel). 
  • Plantaardige oliën zijn ook belangrijk,
  • Thee, koffie en kraanwater (geen frisdranken en alcohol erbij).

Wie bepaalt de grootte van deze vlakken?

  • Wetenschappers die verstand hebben van voeding. Vatten verschenen literatuur van de laatste vijftien jaar samen, maar dit is niet consumentgericht. Het voedingscentrum vertaalt deze adviezen in praktische tips. Het moet haalbaar zijn en niet te ver staan van hoe de gemiddelde Nederlander nu eet. En dan komen er ook nog duurzaamheidsaspecten bij: bijvoorbeeld vis van twee keer per week naar een keer per week, en advies om te kiezen voor duurzaam gevangen vis.

In welke zin houden jullie nog rekening met duurzaamheid? En waar komt die duurzaamheid vandaan? Vanuit gezondheidshoek? De medewerkers van gezondheid hebben de eigen aanpassingen duurzaam bekeken. Ze hebben ook voedingspatronen doorgelicht, in broeikasgassen bekeken:

  • Bijvoorbeeld hoe we nu eten, een keertje minder vlees, vegetarisch eten, groenten van het seizoen, noten uit Europa, kippenvlees ipv varkensvlees. Je kunt binnen productgroepen ook bepaalde keuzes maken en dan zie je dat je de klimaatimpact van je voeding kunt halveren. Zo wordt de schijf van vijf een raamwerk waarin je zelf kunt kiezen. Vegetarisch of mediterraan passen ook perfect in de schijf van vijf.

Hoe zit het met het effect van bestrijdingsmiddelen? Hoe kijkt het voedingscentrum hier tegenaan? Voorzorgsprincipe? Bestrijdingsmiddelen zijn geregeld en steeds beter / beperkter in gebruik. Er wordt door de NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) op gelet. Desalniettemin komen er toch soms problemen voor. Wij besteden er minder aandacht aan omdat het in verhouding veel minder gezonde levensjaren kost in Nederland. 

Acryalmide (vlees verbanden op de bbq, brood in de toaster, friet te lang bakken) is een veel groter probleem, net als voedselinfecties. En alcoholgebruik is nog veel groter. We geven wel voorlichting over keurmerken, drie over biologische producten. Dus in de voorlichting wordt er wel aandacht aan besteed.

In België gaat ‘Gezond leven’ niet uit van een schijf, maar wel van een omgekeerde driehoek met een rondje bij van wat je niet moet doen. Over de hele wereld zijn allemaal verschillende modellen. Ze werken allemaal even goed als je iets wil uitleggen. In België is duidelijk gezegd van wat meer moet (water & groenten en fruit, granen, peulvruchten, plantaardige oliën) en wat minder. Hoe hoger je in die omgekeerde driehoek zit, hoe lager de milieu-impact is. In Nederland zetten we naast de schijf van vijf ook nog in op adviezen over bewerkte producten: dag- of weekkeuzes. Dit zijn ook de producten met hoge milieubelasting. 

  • Hoe staan jullie tegenover additieven / e-nummers? Als ze niet nodig zijn, moet je ze niet gebruiken. Soms zijn ze functioneel. Maar bewerkt vlees zit vb. buiten de schijf van vijf. 
  • Hoe kijken jullie naar seizoensgebonden producten? We benoemen het altijd. We hebben ook een weekmenu dat we per mail versturen naar mensen. De hoofdingrediënten zijn dan gebaseerd op de groentekalender van Milieucentraal: die werkt iets anders omdat uitgaat van de milieu-impact en niet van welke groenten hier op dit moment groeien. 

Naar een kringlooplandbouw in 2030: visie van Carola Schouten. Hoe gaan we hiermee omgaan?

  • weten waar het voedsel vandaan komt
  • respect voor de producent
  • korte ketens
  • gezonde leefomgeving
  • circulair voedselsysteem

Dat wil zeggen dat we anders moeten omgaan met voedselverspilling en geen veevoeders meer uit Zuid-Amerika importeren. Ook voor de voorlichting gaat het consequentie hebben (vb. de haantjes worden niet meer gedood bij de eiproductie, je gaat alle onderdelen van het dier eten, meer nadruk op de herkomst van producten).  Dit zou vijf à tien jaar kunnen duren voor deze visie vertaald is in de schijf van vijf. 

  • Hoeveel mensen bereiken jullie met jullie weekmenu’s / recepten? Voor recepten is er veel aanbod en dus concurrentie. In totaal heeft de website 24 miljoen bezoekers per jaar. Recepten ongeveer 2,5 miljoen bezoekers per jaar.  We moeten evalueren of ze goed vindbaar zijn, is de informatie duidelijk? 
  • In de onderzoeksgroepen zitten mensen tot 30 jaar en tot 50 jaar. Waarom geen ouderen? Deze bevatten de grootste deel van de bevolking. Oudere groep: wordt steeds belangrijker, maar voor hen hebben we ook aparte adviezen. 
  • Waarom van ongezonde producten als pizza zeggen dat het toch drie keer per week kan? De boodschap is dat je een zeefdruk van je producten een vrije keuze hebt. Dan is het of pizza of een glaasje wijn of ham, niet en en. Pizza wordt een pak gezonder als je het zelf maakt.

3. De preventieve waarde van voeding: ecologie als norm

  • Presentatie door Richard Verheesen, reumatoloog

De zorgkosten swingen de pan uit. De gemiddelde leeftijd van de patiënten daalt enorm, terwijl we wel miljarden uitgeven aan gezonde voeding. Voeding als orkest: wij weten niet wat het ideale recept is om een optimale gezondheid te verkrijgen. Blue zones? Micro- en macronutriënten horen bij elkaar: het een kan niet zonder het ander.

Preventie en curatie is een ander verhaal bij voeding. Voeding kun je perfect als preventief middel gebruiken en je moet het niet als een geneesmiddel zien. Je kunt sommige ziekten niet meer genezen, maar je had ze wel kunnen voorkomen met de juiste voorlichting. Het percentage mensen dat onder de aanbevelingen van zit, is gigantisch (96 en 97% van de bevolking).

  • Suikertaks? (Mexico werkt wel, België niet)
  • Marketingtechnieken spelen hierop in.
  • Overheid: BTW-verhoging op bronwater stijgt sneller dan die op frisdrank. Hoe kan dit?

We hebben in NL een enorm probleem met overgewicht. En dat is gelinkt aan het opleidingsniveau en inkomen (hogere inkomens leven 8 jaar langer en hebben 14 jaar minder gezondheidsproblemen). Kritiek op het Voedingscentrum: de adviezen kosten gewoon te veel. Een laag inkomen houdt op die manier 4 euro per maand over en de modale inkomsten ongeveer 160 euro. Nivelleren van inkomen —> nivelleren van kansen:

  • gelijke kansen op gezondheid,
  • gelijke kans op gezond eten
  • gelijke kans op onderwijs…

Hoe gebruiken we onze beschikbare landbouwgronden:

  • grootste deel voor veevoeder,
  • tweede grootste deel voor bio-ethanol,
  • klein deel voor groenten.

Duurzaam?

  • veel water om druiven te laten groeien voor Zuid-Afrikaanse wijn,
  • veel uitstoot bij de suikerrietplantages.

Het ecologische en duurzame zit niet in ons systeem. Je moet de true-cost-counting integreren. Dan is gangbaar duurder dan biologisch. Als dokter behandel ik de hele dag ziekten en aan de voorkant op het vlak van preventie kan ik het niet oplossen. Het nieuwe preventie-akkoord is een bedenksel van kleuters. Je moet mensen verleiden en geen sanctie-beleid van maken. Welk advies geeft u aan uw reumapatiënten?

Terug naar onbewerkt eten-programma bij chronische patiënten. In de spreekkamer is er 10 minuten om uitslagen en adviezen te bespreken. Het systeem laat het niet toe om dit te kunnen declareren. 


 

 

Discussie / vragenronde met alle sprekers

Eddy Smid: In bio mogen een aantal antischimmelmiddelen niet gebruikt worden. Zijn er dan mogelijk schadelijke schimmels aanwezig in biologische voeding (vb. in brood)? Geert Gommers: De kunst van biologische teelt is allerlei maatregelen te nemen om die schimmels in lagere hoeveelheden te laten voorkomen. Dat kan bijvoorbeeld met groenbemesters of teeltrotatie. Dat betekent niet dat er geen schimmels aanwezig zijn. Het is een zorg die biologische telers hebben. Ook tijdens de bewaring moeten temperaturen en omstandigheden gecreëerd worden waarin deze schimmels niet groeien. Consument / veiligheid: de normen liggen even hoog voor bio als voor gangbaar. 

 

Corné van Dooren over het dilemma om pesticideresidu’s minder aandacht te geven.De belangrijkste aanbeveling is veel groenten en fruit eten, ook voor de arme lagen van de bevolking. We kunnen die arme laag niet aanbevelen om biologische producten te kopen. Het gezondheidseffect van veel groenten en fruit eten is 10.000 keer hoger dan het risico van pesticideresidu’s. Wie bio kan kopen, adviseren we om dat te doen. Seizoensproducten zijn ook vaak goedkoper, maar als je anders niet aan de aanbevolen hoeveelheid groenten komt, zien we hij het liever dat je ook in de winter snoeptomaatjes eet.

 

Richard Verheesen: Pindakaas: goed eetbaar, dan zit er veel suiker in. Kunnen we een duurzaam product ook zonder toevoegingen lekker maken?  Eddy Smid: Bij gefermenteerde producten voeg je er niets aan toe, behalve een beetje zout. Suikers worden dus niet toegevoegd, maar je gebruikt de natuurlijke suikers. 

 

Vleesdiscussie: er wordt nooit gesproken over biologisch vlees en gangbaar vlees. Waarom zo weinig aandacht voor lokaal geteeld, biologisch vlees?  Corné van Dooren: Twee elementen: als je minder vlees eet, eet dan beter vlees. Er zitten verschillen in, maar wel in hoe het dier gehouden wordt en welk voer het krijgt. Dat heeft effect op de samenstelling (vb. eet het gras of graan, is het verrijkt met kruiden?) Dat heeft niet specifiek een gezondheidseffect. Worst van een biologisch gekweekt rund blijft bewerkt. Er zijn geen specifieke studies naar gedaan en dus kunnen we het niet hard maken. En we communiceren alleen wat we ook hard kunnen maken.

Gangbaar geproduceerd vlees zou minder uitstoot hebben —> heeft te maken met de uitloop die de koeien hebben. Het gaat dan over het aantal oppervlakte dat je nodig hebt om een kilo rundvlees te maken. Maar ook bij biologisch vlees moeten we voor minder vlees gaan, zodat we een areaal ter beschikking krijgen om groenten en graan voor menselijke consumptie te telen.

Er wordt ingezet op minder rood vlees eten, maar ben je dan ook bezig met voldoende B12? We eten gemiddeld genomen veel te veel vlees in Nederland. Optimaal zou je maar een of twee keer per week vlees eten. Wie minder eet, moet het goed vervangen. Er komt een nieuwe fact sheet over vegetarisch en veganistisch eten voor professionals. Als je weinig dierlijke producten eet, moet je het gezond vervangen.

 

Bewust eten en leven is vaak een keuze. Wat als je afhankelijk bent van iemand anders die kookt? Vb. rusthuizen? Dat is een heel belangrijk onderwerp. Er worden goede proeven gedaan en we horen veel goede verhalen van ziekenhuizen, sportkantines, schoolkantines en bedrijfsrestaurants. Je bent voor jezelf verantwoordelijk over wat je kiest, maar je omgeving verleidt je en duwt je allerlei kanten op.