Tuinieren zonder pesticiden is gezonder. Zolang we mét en niet tegen de natuur werken, zijn pesticiden geen noodzakelijk kwaad. Maar anno 2016 is er nog een lange weg te gaan. Daarom lanceert Velt een campagne die het gebruik van pesticiden tegen 2020 moet bannen. Waarom?

1. Impact op je gezondheid

Meer en meer wordt duidelijk welke impact pesticiden hebben op de gezondheid. In Frankrijk is de ziekte van Parkinson erkend als beroepsziekte bij landbouwers die minstens 10 jaar aan pesticiden zijn blootgesteld. Eveneens in Frankrijk liep een boer hersenschade op nadat hij dampen van een onkruidverdelger had ingeademd. Na jaren juridische strijd is in 2015 de producent Monsanto schuldig bevonden.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) maakte een grondige studie over het hormoonverstorende effect van gewasbeschermingsmiddelen. EFSA hield 41 actieve stoffen onder de loep. Daarvan bleken 15 stoffen effectief hormoonverstorend te werken. Om een idee te geven: volgens studies zijn hormoonverstoorders mede de oorzaak van een lager IQ, van obesitas, vruchtbaarheidsproblemen en zelfs 5 procent van de autismegevallen. Professor Grandjean van de Harvard Universiteit adviseert dan ook aan zwangere vrouwen en kinderen om hormoonverstorende stoffen te vermijden, bijvoorbeeld door zo veel mogelijk biologisch te eten.

2. Waar komen ze terecht?

Het probleem met pesticiden? Je weet waar je ze spuit, maar je weet niet waar ze overal terechtkomen. Ze spoelen mee met regenwater, en belanden in oppervlaktewater en drinkwater.

Een voorbeeld: neonicotinoïden is een verzamelnaam van enkele pesticiden tegen insectenvraat. Vermoedelijk zijn deze stoffen een bedreiging voor de bijen. Daardoor zijn ze sinds 1 december 2013 in Europa verboden voor particuliere gebruikers en streng gereglementeerd voor professionele gebruikers, zoals landbouwers. In 2014 voerde de VMM voor het eerst metingen uit op 92 plaatsen in Vlaamse waterlopen. De drie neonicotinoïden werden op respectievelijk 90, 44 en 26 procent van de meetplaatsen gevonden. Maar niet alleen dat. Er zijn geen Vlaamse of Europese normen, maar een Nederlandse studie vermeldt wel veiligheidsdrempels. Twee van deze stoffen overschrijden deze drempels. De VMM vermoedt dus dat ze ons ecosysteem verstoren.

3. Wetenschappelijke controverse en gebrekkige wetgeving

De erkenning van glyfosaat, de actieve stof in onder andere RoundUp, is gebaseerd op proeven uit 1978. Op 6 november 2015 verscheen een opmerkelijk wetenschappelijk artikel dat stelt dat glyfosaat 300 keer schadelijker is dan wat blijkt uit de proeven van 1978. Ondertitel bij dit artikel: wetenschappelijke fraude.

In Europa gebeurt de beoordeling van pesticiden op basis van de actieve stof. Zo rees er onlangs verwarring: het Europese voedselagentschap European Food Safety Authority (EFSA) beweerde dat glyfosaat waarschijnlijk niet kankerverwekkend is, terwijl het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) het tegendeel vaststelde. EFSA bekeek alleen glyfosaat; IARC onderzocht glyfosaat in combinatie met de andere stoffen in kant-en-klaarmengsels, waaronder een stof die plantencellen openmaakt zodat glyfosaat gemakkelijker kan binnendringen.

De beoordeling per stof gaat ook voorbij aan het feit dat er tijdens de teelt meer dan één product gespoten wordt. In maart 2015 verscheen een rapport van het EFSA waaruit bleek dat op 27,3 procent van de onderzochte groenten, fruit en granen in de EU, twee of meer residu’s van pesticiden gevonden werden. De versterkende effecten van deze mengeling worden niet in rekening gebracht. Met andere woorden: wetenschappers spreken elkaar weleens tegen, en de wetgeving brengt geen verheldering.

4. Nonchalante gebruikers

Lees jij alle kleine lettertjes? Volgens een enquête van de Universiteit Gent bij 900 Vlamingen leest 15 procent van de particuliere gebruikers het etiket van pesticiden niet. 45 procent vindt het niet duidelijk. En 30 procent giet resten en spoelwater gewoon in de gootsteen. De pesticidensector mag zich dan wel indekken met waarschuwingen op het etiket, het effect daarvan is klein.



Wat is de stand van zaken in België en Nederland?

Sinds januari 2015 is de Vlaamse wetgeving alvast verstrengd. Openbare besturen mogen geen pesticiden meer gebruiken, tenzij met toestemming van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM). Ook voor sportvelden of parkeerplaatsen gelden strenge regels. Als deze terreinen worden gebruikt door kinderen, zieken of ouderen geldt een verbod op het gebruik van pesticiden. De nieuwe wetgeving is een grote stap voorwaarts, maar zolang pesticiden vrij verkrijgbaar zijn kunnen particulieren blijven spuiten en ook in de land- en tuinbouw blijven pesticiden dagelijkse kost.

Nederlandse wetgeving

Ook in Nederland is er een stap voorwaarts gezet. Hier keurden de parlementsleden van de Tweede Kamer begin december 2015 het ‘gewasbeschermingsbeleid’ goed. Dat betekent dat overheid, bedrijven en particulieren vanaf 1 maart 2016 geen pesticiden meer mogen gebruiken op verhardingen. Ook zogenoemde 'laagrisicomiddelen' zoals Ultima en Cito zijn vanaf dan niet meer toegelaten. Bovendien mogen vanaf 1 november 2017 geen pesticiden meer worden gebruikt in openbare groenzones. Voor particulieren komt er alleen een gebruiksbeperking die wordt vastgelegd in een convenant, de zogenaamde Green Deal. Voor sportvelden en recreatieterreinen komt er een apart beleid, maar ook hier valt af te wachten hoe dit ingevuld zal worden. Mogelijk blijven een aantal laagrisicomiddelen toegelaten.



Samen tegen pesticiden

Tegen 2020 wil Velt, de Vereniging voor Ecologisch Leven en Tuinieren, alle pesticiden uit de winkelrekken, zodat particulieren ze niet meer kunnen kopen. Daarom zetelen we sinds november 2015 in de adviesraad van de Federale Overheid om het Nationale Actieplan Pesticiden op te volgen. Gelukkig moeten we niet alleen aan de kar trekken. In België werken we samen met o.a. Natuurpunt en Bond Beter Leefmilieu, in Nederland leggen we contacten met Greenpeace. En om de Europese wetgeving te beïnvloeden, zijn we lid van het Pesticides Action Network.

Ook jij kunt samen met ons een belangrijke stap vooruit zetten in het gezonder maken van onze leefomgeving. Door deze boodschap te verspreiden, of door ons financieel te steunen om er een campagne met impact van te maken. Wil je onze campagne steunen? Dat kan door een gift te doen:

Geef een gift

 


(C) Tekst: Katrien Janssens, foto's: Public Health Image Library en Swa De Heel.

 

Deel dit artikel met je vrienden via Facebook, Twitter of mail!