Midden november kwamen ruim 220 Velt-leden en sympathisanten in Brussel bijeen om de moestuinbodem in het zonnetje te zetten tijdens de Velt-studiedag over bodem. Een interessant programma met diverse sprekers in de ochtend maakte de dag zeer boeiend en een waardige afsluiting van ‘2015: Het Internationale Jaar van de Bodem’.

Dankzij de verschillende deskundige sprekers werd de ‘black box’, zoals de soms mysterieuze processen in de bodem ook wel worden genoemd, weer een stukje verder geopend. Ook leuk om op zo’n dag weer andere Velt-leden te kunnen ontmoeten. Hieronder tref je een verslag aan van de verschillende onderdelen. De presentaties van die dag kun je hier downloaden.


Mycorrhizaschimmels door Dr. Ir. Jacqueline Baar van Biomygreen

Jacqueline Baar heeft meer dan 25 jaar ervaring in (bodem)ecologisch onderzoek en is in 2012 in Nederland haar eigen bodemonderzoeks- en adviesbureau ‘Biomygreen’ gestart.

Mycorrhizaschimmels zijn goedaardige bodemschimmels die samenwerken met veel planten (symbiose). Alleen de ‘pioniersgroenten’ uit de moestuin: de kolen en ganzenvoet (zoals spinazie en biet) werken niet samen met deze schimmels. De symbiose bestaat uit een uitwisseling van voedingsstoffen: van de planten krijgen deze schimmels koolstof, en in ruil daarvoor nemen de schimmeldraden voedingsstoffen op uit de bodem die ze weer aan de plantenwortels afgeven. Sommige schimmels kunnen tevens stofjes afscheiden waardoor de plant extra wortels maakt.

Hoe kunnen we deze kennis in een eco-moestuin toepassen, waar we de grond bewerken (en dan weer schimmeldraden kapotmaken) en aan vruchtwisseling doen? Volgens Jacqueline scheiden planten als kool stoffen uit in de bodem wat de mycorrhizaschimmelaanmaak bevordert voor de planten die volgen. En weinig bodembewerking is natuurlijk gunstig voor deze schimmels.


Bodemvruchtbaarheid in de moestuin door Frank Petit-Jean van Velt

Frank Petit-Jean, één van Velts moestuindeskundigen, geeft een overzicht van alle aspecten die met bodemvruchtbaarheid in de ecologische moestuin te maken hebben. Van bodemvorming, via bodemsoort en organische stof en humus naar hoe we in de moestuin de kringlopen zo goed mogelijk kunnen sluiten. Verder geeft hij een toelichting op de bemestingsadviezen in het Velt-boek Handboek ecologisch tuinieren en legt uit waarom bodemanalyses met een korrel zout moeten worden genomen.

Een aantal soorten ecologische meststoffen passeren de revue, en Frank sluit af met de conclusie dat het beheren van een goede bodemvruchtbaarheid vooral te maken heeft met gezond verstand en goede observatie.


Invloed van bodem op groenten en fruit door Ir. Anton Nigten, promovendus

Ir. Anton Nigten is als onafhankelijk onderzoeker bezig met een promotieonderzoek over de relatie tussen bodemkwaliteit, kwaliteit van voedingsgewassen en gezondheid. Een man met veel kennis in huis en het is de kunst die diepgang te vertalen naar de ecomoestuinpraktijk.

Mineralenverhoudingen in ecogroenten

Anton stelt dat ecologische producten al beter zijn dan gangbare door de afwezigheid van allerlei residuen en andere belastende stoffen, maar dat de mineralen ook in ecologische producten lang niet altijd goed in balans zijn. Hij stelt dat wij o.a. daardoor tekorten hebben voor magnesium, jodium, selenium, zink, chroom, koper en waarschijnlijk ook voor borium. En we krijgen een aantal elementen relatief teveel binnen, zoals kalium en calcium, waardoor de opname van andere mineralen weer belemmerd wordt. Om nog maar te zwijgen over al die andere sporenelementen die niet onderzocht worden.

De onbalans van mineralen in voeding kan het gevolg zijn van de natuurlijke bodemgesteldheid, maar is vaker een gevolg van langdurige, eenzijdige bemesting (meestal met kunstmest). Zo wordt er door drijfmestgiften een overmaat aan kalium gegeven, en als koeien dat kaliumrijke gras opnemen, belemmert het kalium de magnesiumopname, waardoor de koeien tekorten kunnen krijgen aan magnesium. Hetzelfde geldt voor mensen. In Frankrijk observeerden twee boeren dat een onbalans in mineralen in aardappels en gras grotere vatbaarheid veroorzaakte voor plagen en ziekten als coloradokevers, phytophthora en mond-en klauwzeer.

Wat kunnen we doen in de ecomoestuin?

In de ecologische moestuin kunnen we veel doen om optimale bodemgezondheid te krijgen, en dat is juist één van de onderzoeksgebeden van Anton. Zijn voorlopige conclusies zijn dat oppervlaktecompostering (bv door mulchen) en het gebruik van wormencompost het meest optimaal zijn voor een vitaal bodemleven. Anton baseert zich hierbij o.a. op het werk van Rusch, een pionier van de biologische landbouw waarvan in 2014 de Nederlandse vertaling van zijn standaardwerk is verschenen: ‘Bodemvruchtbaarheid, een zaak van biologisch denken’. Ook het geven van gesteentemeel kan zorgen voor meer balans.


Tot slot van de ochtend

Aan het einde van deze goed gevulde lezingen kwamen uit de zaal diverse opmerkingen en vragen. Een algemene conclusie is dat we als ecologische moestuinders vooral graag meer leren over hoe je zelf de bodemtoestand goed kunt observeren en interpreteren. Bijvoorbeeld door het leren kennen van indicatorplanten, het maken van profielkuilen en het herkennen van gebreksverschijnselen bij planten. Een mooie uitdaging voor de Velt-lesgevers voor de komende tijd.


‘Bodemboeren’ filmvertoning en nabespreking met filmmaker Joris van der Kamp

In de film ‘Bodemboeren’ worden 5 boeren geportretteerd die ieder op hun eigen manier heel bewust met de bodem omgaan. Bijvoorbeeld door niet meer te ploegen maar alleen de grond oppervlakkig te bewerken, door de koeien te laten ‘stripbegrazen’, door veel groenbemesters te telen en zo meer. Met prachtige beelden van de boeren en hun bodems en bedrijven, en duidelijke uitleg die soms overeenkomt met wat we in de moestuin ook kunnen doen.

 

Voor zij die nog meer willen weten over bodemfeiten: www.fao.org/soils-2015/resources/infographics/en/


(C) Verslag door Janneke Tops. Foto's door Emelie Heller.